Review

Leiderschap-Management-Coaching

In de jaren ‘60 is trokken sociale wetenschappers management en leiderschap uit elkaar. Sindsdien gaat managementtheorie vooral over administreren en beheersen: zorgen dat zaken goed en gecontroleerd verlopen (dingen goed doen). Leiderschap zou dan meer gaan over besturen: richting geven aan de organisatie (de goede dingen doen).

Op de werkvloer worden de termen nog steeds door elkaar gebruikt. Men heeft het bijvoorbeeld net zo makkelijk over ‘leidinggevenden’ als over ‘managers’.  Of zie bijvoorbeeld het feit een teamleider in de zorg zich voornamelijk bezighoudt met dingen goed doen. De managers zijn primair verantwoordelijk voor dat de goede dingen gebeuren. Daarnaast worden bijvoorbeeld in veel functiehuizen projectleiders lager ingeschaald dan projectmanagers. Dat zou in theorie andersom moeten zijn, want leiderschap brengt grotere verantwoordelijkheden met zich mee dan management.

Ergens is in de praktijk het onderscheid tussen managers en leiders wel doorgedrongen. Er lopen namelijk nu heel veel managers rond die niet zoveel hebben met leiderschap en leiders die het niet als hun taak zien om te managen. Iedereen kent deze (vermoeiende) types.

Voordat management en leiderschap theoretisch als verschillende zaken werden bestempeld, waren het gewoon andere woorden voor hetzelfde, twee kanten van dezelfde medaille. In organisaties manageden leiders en leidden managers. In het Van Dale woordenboek wordt nog geen steeds onderscheid gemaakt tussen de begrippen. Daarin worden management en leiderschap als synoniemen beschouwd. Het Van Dale definieert ‘management’ zowaar als ‘het leiden van een bedrijf of instelling’.

In de jaren ’90 nog verder mis met de opkomst van coaches. Sindsdien hoeven managers / leiders geen mensen-mensen meer te zijn. Als het te menselijk word, dan roep je gewoon de hulp van een coach in. Dit is natuurlijk iets tekort door de bocht. Jullie lezen het vast al tussen de regels door: ik word er een beetje cynisch en bitter van.

Zorgwinst

Gelukkig lezen sommige managers / leiders / coaches echter nog wel eens af en toe een goed boekje over leiderschap. Voor wie geen tijd of zin heeft om zich door stapels soms droge stof heen te werken: De leiderschapsmatrix (Jeroen Hendrikse, 2025)

De leiderschapsmatrix vat de kernboodschappen uit managementliterstuur samen in 17 overzichtelijk 2x2-matrixen. Dit speels vormgeven boekje is geschreven door Jeroen Hendrikse en Inga Wolramm. Jeroen is leidinggevende en toezichthouder in de zorg, radioloog, hoogleraar en auteur van onder andere De Gele Kanarie: psychologische veiligheid in 25 illustraties. Inga (partner van Jeroen) schreef eerder onder andere over mentale en sportpsychologische concepten van prestaties en gedragsverandering.

De 17 matrixen geven structuur aan het denken over ingewikkelde concepten, zetten aan tot verder denken en inspireren. De materie is onderverdeeld in drie delen: Persoonlijke effectiviteit, Leidinggeven en Strategie en Organisatie.

Bijzonder interessant voor projectmanagers is de Eisenhower matrix in hoofdstuk 3. De meeste mensen zullen die ondertussen wel kennen. Toch is het goed om jezelf regelmatig te herinneren aan het fenomeen dat wat belangrijk is, zelden urgent is en wat urgent is, zelden belangrijk is. Hoofdstuk 11 gaat over de verhouding tussen impact en inspanning. Laaghangend fruit is hangt niet voor niets laag. Dat fruit plukken heeft meestal ook weinig impact. Hoofdstuk 13 en Hoofdstuk 14 bieden interessante basisinzichten in risicomanagement: Ernst versus Waarschijnlijkheid & (Un)known versus (un)knowns. Lees vooral ook Hoofdstuk 15 over Transitie & Transformatie.

In Hoofdstuk 16 komt ook Management & Leiderschap aan de orde. Die 2x2 matrix daagt je uit om een netwerkorganisatie in te richten naast de hiërarchische organisatie met focus, ideeën, energie en wendbaarheid (leiderschap) en betrouwbaarheid met heldere structuren en processen (management). Goed punt, maar na het lezen van het voorgaande snappen jullie dat ik over deze matrix met de schrijvers nog wel eens van gedachten wil wisselen.

Met het volgende ben ik het wel onverkort eens met Jeroen en Inga: ‘Het wordt tijd dat andere sectoren in de maatschappij leren van de zorg. Laten we het omdraaien, zodat unieke menselijke netwerken, continue innovatie en patiëntgerichtheid in de zorg voorbeelden zijn voor andere sectoren.’

Kortom: (project)managers / leiders / coaches laat je niet gek maken door alles wat er wordt geschreven, maar doe er jullie voordeel mee en verbeter onze zorg verder.

© 2026, John van Rouwendaal